Opiniestuk: Beleggingsdeskundigen zijn desastreus voor pensioenfondsen

Februari 2010 - Pensioenfondsbestuurders hebben de risico’s van het beleggingsbeleid onderschat en onvoldoende aandacht besteed aan governance en risicomanagement. Dus moeten beleggingsdeskundigen voortaan zitting nemen in pensioenfondsbesturen. Deze maatregel zal echter niet werken en alleen tot onnodig hoge maatschappelijke kosten leiden.

De financiële crisis heeft diepe sporen achtergelaten bij de Nederlandse pensioenfondsen. De scherpe daling van de waarden van de aandelen-, obligatie- en alternatieve beleggingen in combinatie met de sterke daling van de marktrente, heeft geleid tot ongekend lage dekkingsgraden.

De crisis heeft een gat van ruim 200 miljard geslagen,  ruim 100 miljard als gevolg van het verlies op de beleggingen en daarnaast ruim 100 miljard aan extra verplichtingen door de dalende rente.

Zowel de toezichthouder DNB als diverse commissies (waaronder Frijns) hebben zich op de pensioenfondsen gestort. Belangrijke conclusie is dat veel pensioenfondsbestuurders de risico’s van het beleggingsbeleid hebben onderschat en onvoldoende aandacht hebben besteed aan het vraagstuk van governance en beheersing van risico’s. Nu is de overtrokken respons dat beleggingsdeskundigen zitting moeten nemen in pensioenfondsbesturen. Het belangrijkste argument daarvoor is dat de afgelopen jaren de meeste pensioenfondsen het vermogensbeheer geheel of gedeeltelijk hebben uitbesteed, daardoor op afstand zijn gekomen en onvoldoende zicht hebben op uitvoering van het beheer.

Pensioenfondsbesturen waren ooit voorzichtige beleggers die zelf volledig de regie voerden over het beleggingsproces met eigen medewerkers in dienst van het fonds. Het beleggingsvak moest professioneler, dynamischer en exotischer, werd daarom buiten de deur geplaatst met als gevolg dat besturen overspoeld zijn door adviseurs. Vraag is of met deze ontwikkeling wel de belangen van het pensioenfonds zijn gediend of vooral die van vermogensbeheerders en adviseurs.

Uit recente onderzoeken lijkt de teleurstellende conclusie getrokken te worden dat pensioenfondsbesturen blijkbaar niet volledig kunnen vertrouwen op vermogensbeheerders en adviseurs en om die reden genoodzaakt zouden zijn om duur betaalde deskundigen zelf in het bestuur op te nemen.

Maar dat leidt alleen maar opnieuw tot een forse kostenstijging voor besturen. Het aantal beleggingsdeskundigen dat nodig zou zijn om alle pensioenfondsbesturen te vullen is enorm (meer dan 1.000 deskundigen). In veel gevallen zouden die deskundigen bovendien gerekruteerd moeten worden bij de huidige vermogensbeheerders, die blijkbaar in de beoordeling van toezichthouder en commissieleden de afgelopen periode steken hebben laten vallen. Wat maakt dat zij in de rol van bestuurslid het beter zullen doen?

De kwetsbaarheid van deskundigen in een bestuur is groot en betwijfeld mag worden of die voldoende tegenwicht kunnen bieden aan grote vermogensbeheerorganisaties.

Kleine pensioenfondsen, waarvan er zeer vele zijn, zullen als klap op de vuurpijl niet of nauwelijks in staat zijn om de extra kosten op te vangen. Recente wetgeving heeft voor hen al voor aanzienlijke kostenstijgingen gezorgd. Deze groep is nu al niet in staat om eigen bestuursbureaus op te richten en te financieren, laat staan beleggingsdeskundigen aan te trekken.

Beleggingsdeskundigen horen niet thuis in het pensioenfondsbestuur. Dat wordt van kwaad tot erger. Als er al een expert in het bestuur hoort, dan is het een stevige riskmanager. Daar hebben bestuurders meer aan. Pensioenfondsen moeten wel de volledige regie op het vermogensbeheerproces terugpakken. De beheerder  dient uitsluitend en alleen nog het belang van het bestuur. De situatie lijkt op de bankenwereld, waar het eigen belang voorop is gesteld in plaats van het belang van klanten en samenleving. Hoogste tijd om daar naar terug te keren. Beleggen moet weer saai en eenvoudig worden.

Tim Kamphorst is partner en directeur van The Executive Network, dat bemiddelt bij het vervullen van topfuncties in de financiële en zakelijke dienstverlening.