Opiniestuk: Leiding geven in een moeilijke markt: oorlog of sport?

Oktober 2011 - De laagconjunctuur waarin we ons al enkele jaren bevinden, raakt de ene sector langer dan de andere. Waar de autobranche momenteel herstelt, verkeren de bouwsector en de financiële dienstverlening nog immer in zwaar weer. Hoe gaan medewerkers om met een voortdurende druk op resultaten? De sleutel ligt, zoals zo vaak, bij de top van de organisatie. De vraag is: verkeren we in oorlog of zijn we aan het sporten?

In een oorlog of crisis kan adrenaline gedurende een korte periode een nuttig effect hebben. Zo past ons lichaam zich razend snel aan om moeilijke situaties succesvol tegemoet te treden. Het bloed wordt dikker (bescherming tegen verwondingen), hartslag en bloeddruk gaan omhoog (om het dikkere bloed te kunnen rondpompen), het bloed stroomt meer naar armen en benen (om te kunnen vechten of vluchten) en de zintuigen werken optimaal. Deze strategie werkt ook voor organisaties. De bekende gemeenschappelijke vijand werkt energiegevend en verbroederend. De mensen krijgen er een ‘kick’ van. Echter, deze situatie is bedoeld voor een korte periode. Op lange termijn wordt ons lichaam ziek van deze oorlogstoestand. Ook voor organisaties werkt de oorlogsmode niet voor de langere termijn en worden de medewerkers uiteindelijk ziek.

Toch zie ik meer oorlogsvoerders dan sporters. Het humeur wordt hardnekkig bepaald door de mindere resultaten. En terwijl de buitenwereld dramatisch verandert, wordt heil gezocht in oude automatismen als cost cutting  in afwachting van betere tijden. De oorzaken worden vaak in de buitenwereld gezocht. De vijand (de stakende consument, de prijsdumpende concurrent, de niet-financierende bank) heeft het gedaan. Langdurig hier tegen knokken kost veel energie.

Als alternatief werkt de sportmode vele malen effectiever. Zowel in oorlog als sport wordt alle beschikbare energie gemobiliseerd. Echter oorlog put uit terwijl sport energie genereert. De keuze tussen beide mindsets ligt bij de top van de organisatie. Hier immers worden de uitgangspunten geformuleerd en bepaald welk gedrag wordt beloond. Bovendien vindt hier het voorbeeldgedrag plaats. Wanneer mensen bewust mogen kiezen dan prevaleert vrijwel zonder uitzondering de sportbenadering.

De sportbenadering daarentegen gaat uit van eigen kracht en staat niet toe energie te verliezen door  zaken die toch niet te beïnvloeden zijn. Het draait om het beste uit jezelf en het team halen onder de gegeven omstandigheden en hier een kick van krijgen. Cruciaal in de sportbenadering is dat verliezen evengoed bij het spel hoort als winnen en dat uiteindelijk het juiste gedrag bepalend is voor  gewaardeerd worden en niet de uitslag sec. Zo kan in een team dat langdurig tegenwind heeft toch een sfeer worden gecreëerd waarin mensen geïnspireerd zijn en teams maximaal presteren. Slechts zulke teams zijn in staat voor verrassingen te zorgen of snel te groeien als de tegenwind wegvalt.

De keuze tussen oorlog of sport begint bij de commissarissen en de bestuurders. De eerste stap is bewustwording van de rol die de mindset speelt in het succes van de organisatie.

Jan Rapmund, partner van The Executive Network